آش ترش گیلانی؛ ترشی با آلوچه یا رب انار و سبزی جاافتاده
این آش با برنج، لوبیا و سبزیِ ریزخرد و خوبجاافتاده درست میشود؛ ترشی را از آلوچه یا رب انار میگیرد. دو چیز نتیجه را عوض میکند: زمانِ پخت سبزی و زمان افزودن ترشی.
من اول پیازداغ و زردچوبه را خوب میگیرم، بعد حبوبات و برنج را میپزم تا لعاب بدهند. سبزی را حداقل ۳۰–۴۰ دقیقه میجوشانم و ترشی را در نیمهٔ دوم پخت اضافه میکنم تا رنگ و بافت حفظ شود.
مواد لازم با مقدار
برای ۴ نفر:
- لوبیا قرمز ۱۲۰ گرم (۸ ساعت خیسانده)، اگر نداشتید عدس ۱۵۰ گرم جایگزین سریعتر است.
- برنج ایرانی ۱۲۰ گرم (نزدیک ۲/۳ پیمانه)، شسته و ۲۰ دقیقه خیسانده.
- پیاز درشت ۱ عدد (۲۰۰ گرم)، نگینی.
- سیر ۴ حبه (۱۵ گرم)، خردشده.
- سبزی آش ریزخرد ۴۰۰ گرم: گشنیز ۲۰۰ گرم، تره ۱۰۰ گرم، اسفناج یا برگ چغندر ۱۰۰ گرم.
- روغن ۲ قاشق غذاخوری (۳۰ میلیلیتر).
- آب ۱/۸ لیتر (حدود ۷ پیمانه).
- رب انارِ ترش ۳ قاشق غذاخوری (۴۵ گرم) یا آلوچه بدون هسته ۱۵۰ گرم (میتوانید ۱۵ دقیقه در آب گرم خیس کنید).
- نمک ۱ و ۱/۲ قاشق چایخوری (۹ گرم)؛ فلفل سیاه ۱/۲ قاشق چایخوری.
- پودر زردچوبه ۱ قاشق چایخوری سرصاف (۲ گرم).
- نعناع خشک ۱ قاشق چایخوری (۱ گرم).
- شوید خشک ۱ قاشق غذاخوری (۲ گرم).
نقش ادویهها
زردچوبه را اولِ کار با پیاز داغ میکنم تا عطرش باز شود و رنگِ گرم بدهد. اگر بیش از ۱ قاشق چایخوری بریزید، تلخی و رنگ کدر غالب میشود و طعم ترشی را میپوشاند.
شوید خشک را همراه سبزیِ تازه اضافه میکنم تا در جوششِ طولانی، عطرِ سبزِ ملایمی بدهد. زیاد ریختن (بیش از ۱ قاشق غذاخوری) آش را بوتهای و تندعطر میکند و تعادل سبزیها بههم میخورد.
نعناع خشک را ۵–۱۰ دقیقهٔ پایانی میریزم تا رایحهاش نپرد. اگر زیاد بریزید (بیش از ۱ قاشق چایخوری)، تهمزهٔ تلخی میدهد و ترشیِ خوشایند آش کمرنگ میشود.
برای شناخت تعادل ترشی در غذاهای شمالی، نگاهی به مرغ ترش گیلانی هم مفید است؛ من همان منطقِ «ترشی اندازه و سبزیِ جاافتاده» را اینجا هم رعایت میکنم.
مراحل پخت
- اگر لوبیا را از شب خیس نکردهاید، ۱۰ دقیقه بجوشانید، آبکش کنید و با آب تازه بپزید تا نفخش کمتر شود. در قابلمهٔ اصلی، پیاز را با روغن ۶–۷ دقیقه تا طلایی سرخ کنید.
- سیر را اضافه کنید و ۳۰ ثانیه تفت دهید. سپس پودر زردچوبه را بیفزایید و ۳۰ ثانیه دیگر تفت دهید تا بوی خامیاش برود.
- لوبیا را با ۱/۸ لیتر آب به قابلمه بیفزایید. روی حرارت ملایم رو به متوسط ۴۵ دقیقه بپزید تا نیمپز شود (عدس ۲۰ دقیقه کافی است).
- برنج را اضافه کنید و ۲۰ دقیقه بپزید تا دانهها شکفته و لعاب آزاد شود؛ گاهی کف را بردارید.
- سبزی خردشده و شوید خشک را اضافه کنید. حرارت را ملایم کنید و ۳۰–۴۰ دقیقه بجوشانید تا رنگ سبزی تیرهتر و بوی علفی کاملاً برود.
- اگر آلوچه میریزید، هستهها را جدا و خودِ آلوچه را در همین زمان اضافه کنید؛ اگر رب انار است، آن را در ۱/۲ پیمانه آب داغ حل کرده و بریزید. ۱۰–۱۵ دقیقه بجوشانید تا ترشی جا بیفتد.
- نمک و فلفل را تنظیم کنید. نعناع خشک را ۵–۱۰ دقیقهٔ پایانی بیفزایید و مزه بگیرید؛ اگر نیاز بود ۱ قاشق غذاخوری دیگر آب جوش اضافه کنید تا غلظتِ قاشقی شود.
- آش را ۱۰ دقیقه با درِ نیمهباز استراحت دهید تا مزهها یکدست شود. سپس سرو کنید.
اشتباههای رایج
افزودن ترشی از همان ابتدای پخت، پختِ حبوبات را کند و رنگ سبزی را کدر میکند. ترشی را در نیمهٔ دوم اضافه کنید تا هم لعاب بماند و هم رنگ خوش بنشیند.
سبزیِ کمپز، بوی علف میدهد. حداقل ۳۰–۴۰ دقیقه بجوشانید و گاهی هم بزنید تا ته نگیرد. زیادهروی در زردچوبه یا نعناع خشک هم مزهٔ ترشِ دلخواه را میپوشاند.
آلوچه با هسته، آش را تلخ میکند و دندانگیر میشود؛ هستهها را حتماً جدا کنید. آب زیاد هم مزهها را رقیق میکند؛ غلظت نهایی باید قاشقی و نه آبکی باشد.
سرو و نگهداری
آش را داغ، با پیازداغِ اضافه یا کمی سیر داغ سرو میکنم. اگر با رب انار پختهاید، ۱ قاشق چایخوری رب را هنگام سرو روی کاسه بکشید تا رایحهٔ ترش تازه شود.
نگهداری: پس از خنکشدن، در ظرف غیر فلزی دربسته تا ۳ روز در یخچال و تا ۲ ماه در فریزر بماند. برای گرمکردن، کمی آب جوش (۲–۳ قاشق غذاخوری) اضافه و روی حرارت ملایم هم بزنید.
اگر این غذا را کنار غذاهای دیگر میپزید، طرز تهیه آش دوغ را هم ببینید.
خرید ادویههای این مطلب
-
نعناع خشک جیاواز17٪299,000248,170 تومان -
شوید خشک جیاواز 160 گرم17٪349,000289,670 تومان -
پودر زردچوبه جیاواز جعبه 50 گرم17٪179,000148,570 تومان
خرید ادویه
آردها
چاشنی و افزودنی ها
غلات
سبزیجات خشک
پکهای ادویه
آموزش آشپزی با ادویهها
ادویه درمانی
خواص ادویهها
راهنمای خرید ادویه
آش ترش گیلانی؛ ترشی با آلوچه یا رب انار و سبزی جاافتاده
آش جو لعابدار با جو پرک و سبزی تازه؛ دستور آزمودهٔ خانگی
طرز تهیه باقلوا خانگی ترد و عسلی با لایههای نازک و شیره هل
پیتزا خانگی با سس گوجه غلیظ و ادویه در سس؛ نان تُرد
اکبرجوجه سنتی با مرغ نرمشده در آب پیاز و آبلیمو و برنج دانهجدا
مرغ سوخاری خانگی ترد و آبدار با مرینیت و ادویه جیاواز