آش ترش گیلانی؛ ترشی با آلوچه یا رب انار و سبزی جاافتاده

این آش با برنج، لوبیا و سبزیِ ریزخرد و خوب‌جاافتاده درست می‌شود؛ ترشی را از آلوچه یا رب انار می‌گیرد. دو چیز نتیجه را عوض می‌کند: زمانِ پخت سبزی و زمان افزودن ترشی.

من اول پیازداغ و زردچوبه را خوب می‌گیرم، بعد حبوبات و برنج را می‌پزم تا لعاب بدهند. سبزی را حداقل ۳۰–۴۰ دقیقه می‌جوشانم و ترشی را در نیمهٔ دوم پخت اضافه می‌کنم تا رنگ و بافت حفظ شود.

مواد لازم با مقدار

برای ۴ نفر:

  • لوبیا قرمز ۱۲۰ گرم (۸ ساعت خیسانده)، اگر نداشتید عدس ۱۵۰ گرم جایگزین سریع‌تر است.
  • برنج ایرانی ۱۲۰ گرم (نزدیک ۲/۳ پیمانه)، شسته و ۲۰ دقیقه خیسانده.
  • پیاز درشت ۱ عدد (۲۰۰ گرم)، نگینی.
  • سیر ۴ حبه (۱۵ گرم)، خردشده.
  • سبزی آش ریزخرد ۴۰۰ گرم: گشنیز ۲۰۰ گرم، تره ۱۰۰ گرم، اسفناج یا برگ چغندر ۱۰۰ گرم.
  • روغن ۲ قاشق غذاخوری (۳۰ میلی‌لیتر).
  • آب ۱/۸ لیتر (حدود ۷ پیمانه).
  • رب انارِ ترش ۳ قاشق غذاخوری (۴۵ گرم) یا آلوچه بدون هسته ۱۵۰ گرم (می‌توانید ۱۵ دقیقه در آب گرم خیس کنید).
  • نمک ۱ و ۱/۲ قاشق چای‌خوری (۹ گرم)؛ فلفل سیاه ۱/۲ قاشق چای‌خوری.
  • پودر زردچوبه ۱ قاشق چای‌خوری سرصاف (۲ گرم).
  • نعناع خشک ۱ قاشق چای‌خوری (۱ گرم).
  • شوید خشک ۱ قاشق غذاخوری (۲ گرم).

نقش ادویه‌ها

زردچوبه را اولِ کار با پیاز داغ می‌کنم تا عطرش باز شود و رنگِ گرم بدهد. اگر بیش از ۱ قاشق چای‌خوری بریزید، تلخی و رنگ کدر غالب می‌شود و طعم ترشی را می‌پوشاند.

شوید خشک را همراه سبزیِ تازه اضافه می‌کنم تا در جوششِ طولانی، عطرِ سبزِ ملایمی بدهد. زیاد ریختن (بیش از ۱ قاشق غذاخوری) آش را بوته‌ای و تندعطر می‌کند و تعادل سبزی‌ها به‌هم می‌خورد.

نعناع خشک را ۵–۱۰ دقیقهٔ پایانی می‌ریزم تا رایحه‌اش نپرد. اگر زیاد بریزید (بیش از ۱ قاشق چای‌خوری)، ته‌مزهٔ تلخی می‌دهد و ترشیِ خوشایند آش کم‌رنگ می‌شود.

برای شناخت تعادل ترشی در غذاهای شمالی، نگاهی به مرغ ترش گیلانی هم مفید است؛ من همان منطقِ «ترشی اندازه و سبزیِ جاافتاده» را اینجا هم رعایت می‌کنم.

مراحل پخت

  1. اگر لوبیا را از شب خیس نکرده‌اید، ۱۰ دقیقه بجوشانید، آبکش کنید و با آب تازه بپزید تا نفخش کمتر شود. در قابلمهٔ اصلی، پیاز را با روغن ۶–۷ دقیقه تا طلایی سرخ کنید.
  2. سیر را اضافه کنید و ۳۰ ثانیه تفت دهید. سپس پودر زردچوبه را بیفزایید و ۳۰ ثانیه دیگر تفت دهید تا بوی خامی‌اش برود.
  3. لوبیا را با ۱/۸ لیتر آب به قابلمه بیفزایید. روی حرارت ملایم رو به متوسط ۴۵ دقیقه بپزید تا نیم‌پز شود (عدس ۲۰ دقیقه کافی است).
  4. برنج را اضافه کنید و ۲۰ دقیقه بپزید تا دانه‌ها شکفته و لعاب آزاد شود؛ گاهی کف را بردارید.
  5. سبزی خردشده و شوید خشک را اضافه کنید. حرارت را ملایم کنید و ۳۰–۴۰ دقیقه بجوشانید تا رنگ سبزی تیره‌تر و بوی علفی کاملاً برود.
  6. اگر آلوچه می‌ریزید، هسته‌ها را جدا و خودِ آلوچه را در همین زمان اضافه کنید؛ اگر رب انار است، آن را در ۱/۲ پیمانه آب داغ حل کرده و بریزید. ۱۰–۱۵ دقیقه بجوشانید تا ترشی جا بیفتد.
  7. نمک و فلفل را تنظیم کنید. نعناع خشک را ۵–۱۰ دقیقهٔ پایانی بیفزایید و مزه بگیرید؛ اگر نیاز بود ۱ قاشق غذاخوری دیگر آب جوش اضافه کنید تا غلظتِ قاشقی شود.
  8. آش را ۱۰ دقیقه با درِ نیمه‌باز استراحت دهید تا مزه‌ها یکدست شود. سپس سرو کنید.

اشتباه‌های رایج

افزودن ترشی از همان ابتدای پخت، پختِ حبوبات را کند و رنگ سبزی را کدر می‌کند. ترشی را در نیمهٔ دوم اضافه کنید تا هم لعاب بماند و هم رنگ خوش بنشیند.

سبزیِ کم‌پز، بوی علف می‌دهد. حداقل ۳۰–۴۰ دقیقه بجوشانید و گاهی هم بزنید تا ته نگیرد. زیاده‌روی در زردچوبه یا نعناع خشک هم مزهٔ ترشِ دلخواه را می‌پوشاند.

آلوچه با هسته، آش را تلخ می‌کند و دندان‌گیر می‌شود؛ هسته‌ها را حتماً جدا کنید. آب زیاد هم مزه‌ها را رقیق می‌کند؛ غلظت نهایی باید قاشقی و نه آبکی باشد.

سرو و نگهداری

آش را داغ، با پیازداغِ اضافه یا کمی سیر داغ سرو می‌کنم. اگر با رب انار پخته‌اید، ۱ قاشق چای‌خوری رب را هنگام سرو روی کاسه بکشید تا رایحهٔ ترش تازه شود.

نگهداری: پس از خنک‌شدن، در ظرف غیر فلزی دربسته تا ۳ روز در یخچال و تا ۲ ماه در فریزر بماند. برای گرم‌کردن، کمی آب جوش (۲–۳ قاشق غذاخوری) اضافه و روی حرارت ملایم هم بزنید.

اگر این غذا را کنار غذاهای دیگر می‌پزید، طرز تهیه آش دوغ را هم ببینید.

خرید ادویه‌های این مطلب

سوالات متداول

۴۰۰ گرم سبزی ریزخرد (گشنیز ۲۰۰، تره ۱۰۰، اسفناج یا برگ چغندر ۱۰۰) به‌همراه ۱ قاشق غذاخوری شوید خشک و ۱ قاشق چای‌خوری نعناع خشک کافی است.
پس از اضافه‌کردن سبزی، ۳۰ تا ۴۰ دقیقه روی حرارت ملایم بجوشانید و گاهی هم بزنید. رنگ باید تیره‌تر و روغن روی آش پیدا شود.
۳ قاشق غذاخوری (حدود ۴۵ گرم) رب انار ترش را در نیمهٔ دوم پخت اضافه کنید و ۱۰–۱۵ دقیقه بجوشانید. اگر خیلی ترش شد، با کمی آب بیشتر رقیق کنید.
بله، ۱۵۰ گرم عدس جایگزین سریع است. زمان پخت عدس حدود ۲۰ دقیقه است و می‌توانید خیساندن را حذف کنید.
در ظرف دربسته تا ۳ روز یخچال و تا ۲ ماه فریزر. برای گرم‌کردن، ۲–۳ قاشق غذاخوری آب جوش بیفزایید و روی حرارت ملایم هم بزنید تا دوباره قوام بگیرد.
لطفا نظر خود را ارسال نمایید.